Het ging best goed op school en dan ineens vallen de cijfers tegen… Wat nu?

“Op hun bek laten gaan” is een STOM idee

Het is wél wat scholen en/of mentoren en/of familie en vrienden nogal makkelijk roepen. Je gaat je als ouder al bijna schuldig voelen als je je kind wél probeert te helpen met plannen en overzicht houden, overhoren en andere nuttige dingen. Ik zeg dan terug: Het is een prima idee míts ze hebben geleerd hoe ze weer op staan. Je gooit een kleuter ook niet het water in en zegt: “Laat maar even zinken, zo leert hij zwemmen.” In tegendeel, we doen onze kinderen jaren lang op zwemles.

Slimme kinderen met slimme oplossingen

“Mam, ik heb vanmiddag een topo-toets!!!” zei destijds mijn zoon geschrokken toen hij in groep zes zat. Nog niks aan gedaan, natuurlijk. Ik dacht ‘Mooi, dan leert hij eindelijk eens dat hij er wat voor moet doen. Prima.’ Die middag kwam hij stralend thuis met een 9. Hij had tussen de middag geleerd en op school kon het ook nog even. Huh. Weer zijn lesje niet geleerd of ja, wel dus. Hoe dan ook, er zijn veel kinderen die de basisschool vrij gemakkelijk doorlopen, die snel leren en het op de middelbare eerst ook prima redden met een beetje opletten tijdens de les en af en toe wat quizzlet of iets dergelijks. Hartstikke handig en super fijn voor ze, tot het moment waarop deze strategiën niet meer genoeg zijn.

Oeps ineens lagere cijfers…

Dan blijkt, ergens halverwege de brugklas of rond de herfstvakantie in de 2e, ineens dat de cijfers kelderen. Ik kan er inmiddels op rekenen dat ik tussen de herfstvakantie en de kerstvakantie een hele lading aanmeldingen krijg van ouders wiens kinderen toch blijkbaar echt even een steuntje in de rug nodig hebben. Collega’s zien hetzelfde. Er komt een moment dat de stof te moeilijk en te veel wordt voor de tot dan toe gehandhaafde strategië. Ineens crasht de boel en niemand snapt waarom. Het kind is slim genoeg en volgens school zouden ze nu echt wel eens moeten weten hoe ze moeten plannen en leren. Maar hoe dan? Als niemand ze dat ooit leerde?

Voordeel van hard moeten werken op jonge leeftijd

En hier hebben dan de kinderen die wél hard moesten werken een voordeel. Kinderen die de basisschool niet makkelijk vonden, of niet alle vakken. Kinderen met dyslexie, kinderen die het thuis lastig hebben, kinderen bij wie leren niet vanzelf ging. Die hebben leren plannen, ze moesten wel, die hebben leren doorzetten, die hebben geleerd keer op keer zichzelf weer bij elkaar te rapen en door te gaan, die hebben geleerd om te kijken wat er goed ging en wat er anders moet. Ik hoop dat ze hierbij de hulp hebben gehad die ze nodig hadden, en ik besef dat dit allemaal simpel klinkt. Het gaat voorbij aan alle verdriet die hier bij komt kijken. En dat kan overweldigend zijn en dat wil ik ook zeker niet te kort doen. EN ze hebben levenslessen geleerd die de super makkelijk lerende kinderen nu pas mogen gaan leren. En juist daar gaan scholen en ouders en familie en vrienden vaak aan voorbij: Deze kinderen hebben geen idee van hoe je plant, hoe je je aan je planning houdt, wat leren eigenlijk is, hoe je op slimme manieren saaie dingen leert enzovoort.

Eigenwaarde en Motivatie

Laat ze dus alsjeblieft niet zomaar op hun bek gaan. Onderschat niet hoe ontwortelend het kan zijn als ineens de dingen niet meer lukken. En ook nog dingen waarvan je dacht dat jij er goed in was. “Jij ben slim” hebben ze vaak hun hele leven te horen gekregen van mensen om zich heen. Dat ‘label’ is vaak belangrijk voor hun gevoel van eigenwaarde. En dan lijkt dat hele stuk ineens om te vallen en krijg je vragen als “Hoezo ben ik slim, ik haal alleen maar onvoldoendes!!” Een heel stuk positieve indentiteit is weggevaagd. Zo voelt het voor ze en dat is super verwarrend en pijnlijk. Hun cijfers gaan zomaar ineens naar beneden en daar staan ze dan, verschrikt om zich heen te kijken zonder enig idee wat ze dan nu ineens fout doen. En als ze dan niet leren hóe ze moeten leren, gaat het van kwaad tot erger, is hun enige zelfverdediging nog ‘Boeien!!’, doen alsof het ze niet raakt, alsof het ze niet kan schelen, want ‘School is toch saai en nutteloos!‘. Die woorden zijn niets meer dan de versterkte muren om het fort van hun gewonde ziel. Het is ten diepste geen onwil of onverschilligheid, maar onmácht. Ieder kind wil liever voldoendes dan onvoldoendes. Geloof me. En als ze eenmaal het onverschilligheidsmasker op zetten, dan krijg je ze met geen tienduizend frikandelbroodjes meer gemotiveerd. Dit is een pijnlijk proces en vaak wel het gevolg van “Laat ze maar op hun bek gaan, daar leren ze van.”

Wat doe je dan wel als de cijfers ineens tegenvallen?

Okee waarschuwing: Hier volgt ‘Advies’. Altijd te lezen met een kritische blik. Kies vooral wat past bij jouw kind, jezelf en jullie gezin.

1. Erken dat ze tot nu toe alles heel slim hebben aangepakt.

2. Leg uit dat het heel logisch is dat bepaalde strategieën niet altijd blijven werken als de omgeving (leerstof moeilijkheid, hoeveelheid, snelheid) verandert en dat het nu slim zou zijn om van strategie te veranderen.

3. Leer ze Leren. Bijvoorbeeld een realistische planning maken (zie downloads), leer ze leerstof in kleine stukjes hangen en geef ze de ruimte om te ontdekken wat voor manier van leren bij ze past. Op hun kamer in stilte? Op de bank met twee soorten scherm er naast? Of iets er tussen in. Zie mijn podcast voor afleveringen over concentratie, afleiding, uistelgedrag, faalangst etc. 

4. Zorg dat ze leren hun geleerde stof te checken. Weet je echt wat je denkt dat je weet? Ruim van tevoren overhoren, ChatGPT vragen om toetsvragen te maken, met vrieden een quiz maken, quizlett, zelf een toets maken, oefentoetsen vragen, googlen op oefentoetsen etc.

5. Geef aan dat ze hier de rest van het jaar over mogen doen. Het hoeft niet in één keer allemaal weer goed te gaan, andere kinderen doen er al hun leven over. 

6. Blijf ze complimenten geven over andere super toffe karaktereigenschappen en vaardigheden. Zo houd je hun eigenwaarde in stand en hoeven ze niet in de ‘Boeien!’ stand te schieten. Zorg dus ook dat het niet altijd over school gaat, doe leuke dingen, wees je kind tot steun op alle gebieden en maak ook gewoon lekker lol. Relativeer zo ook de cijfers. Die zijn maar zo’n klein beetje van wat je kind in zijn/haar/hun geheel is.

Vooral dat laaste punt is belangrijk en is ook iets dat alleen ouders echt kunnen doen. Jij kent je kind door en door. Je weet van wat voor soort complimenten hij/zij/hen gaat bloeien, je weet waar ze van ineenkrimpen. Je weet hoe je ze eens even extra verwent en je weet zeker dat je, wat er ook gebeurd, altijd verschrikkelijk veel van ze zal blijven houden. De liefde blijft, als een onwrikbaar fundament onder jullie alledaags gedoe. Zorg dat je kind dit ook weet.

Voor het ‘Leren leren’ stuk, het is super cool als je dat als ouder je kind goed mee kunt geven. Helaas wijst de praktijk uit dat juist pubers geen zin hebben om wijze adviezen van hun ouders op te volgen. Dus als je merkt dat je niet goed tot je kind door dringt, kun je ook een Sterk naar School training aanvragen voor je kind. 

En…

Donderdag 11 septmber geef ik gratis een online lezing ‘Pubers in de Brugklas (en de 2e)’.  https://www.sterknaarschool.nl/onlinelezingen/. Schrijf je in en we nemen een avond de tijd om door te spreken wat je als ouder kunt doen om je puber juist met het leren leren te ondersteunen. 

Lees je dit blog na 11 september 2025, dan kun je me een mailtje sturen en vragen om de audio-opname en de dia’s van de presentatie, zodat je alsnog alle informatie krijgt en niks hoeft te missen.